Stowarzyszenie Kawalerii Ochotniczej im. 23 Pułku Ułanów Grodzieńskich

Sztandar pułku1

Jeszcze w trakcie działań wojennych 1918-1921 wśród społeczeństwa ziemi grodzieńskiej zrodziła się myśl ufundowania sztandaru pułkowi ułanów grodzieńskich. W tym celu powołano „Komitet Opieki nad Ułanami Grodzieńskimi” przy czynnym udziale księdza dziekana Leona Żebrowskiego, prezes komitetu i zasłużonej działaczki społecznej Grodna p. Adeli Stefanowicz-Nowickiej oraz władz miasta Grodna. Do ścisłej współpracy powołany został także por. Stanisław Czuczełowicz, pierwszy organizator ułanów grodzieńskich.

 

Sztandar ufundowany przez obywateli ziemi grodzieńskiej poświęcono i wręczono pułkowi w Wilnie 13 sierpnia 1922 roku, na placu Łukiskim przy asyście całego pułku i w obecności Naczelnego Wodza, Marszałka Józefa Piłsudskiego.

 

„Po mszy świętej celebrowanej przez księdza biskupa Władysława Bandurskiego i wygłoszeniu przez niego kazania nastąpiło poświęcenie sztandaru przez celebransa, a następnie wbicie 23 pamiątkowych gwoździ w drzewce sztandaru. Delegacja ziemi grodzieńskiej w osobach księdza dziekana Żebrowskiego, występującego w zastępstwie prezydenta Grodna – adwokata Wiktora Nielubowicza, delegata rady miejskiej inż. Jerzego Cytrzańskiego oraz wójta gminy Kopciowszczyzna powiatu sokólskiego Jana Szymańskiego, przekazała sztandar marszałkowi Piłsudskiemu, który wręczył go dowódcy pułku podpułkownikowi Witoldowi Ładzie-Zabłockiemu przed frontem pułku i licznie zgromadzonym społeczeństwem Wilna, z władzami miasta na czele. Marszałkowi towarzyszyli: gen. dyw. Daniel Konarzewski, gen. dyw. Stefan Mokrzecki, adiutant generalny naczelnego wodza gen. dyw. Jan Jacyna, gen. dyw. Juliusz Rómmel i gen. bryg. Wincenty Kaczyński. Uroczystość zakończył przegląd wojsk i defilada przed naczelnym wodzem.

 

Podczas oczekiwania na przegrupowanie oddziałów marszałek udekorował krzyżem Orderu Virtuti Militari oficerów, podoficerów i ułanów 23. Pułku Ułanów Grodzieńskich.

 

Sztandar 23. Pułku Ułanów był sztandarem przepisowym. Na obydwu stronach płatu – czerwony krzyż kawalerski na białym tle. Na stronie prawej na środku orzeł haftowany srebrną nicią, z koroną, dziobem i szponami złotymi. Wokół orła wieniec z gałęzi laurowych haftowany złotymi nićmi. W czterech narożnikach pomiędzy ramionami krzyża, na białym tle, cyfry pułku „23” otoczone małymi, złotymi wieńcami laurowymi. Na stronie lewej płatu pośrodku krzyża kawalerskiego haftowany złotymi nićmi napis w trzech wierszach: HONOR/i/OJCZYZNA, otoczony również złotym wieńcem laurowym. W czterech narożnikach, obwiedzione złotem haftowanymi ramkami, tarcze, na których: w lewym górnym narożniku herb miasta Grodna – jeleń w naturalnych barwach: jasnobrązowych, podłoże zielone, tło jasny błękit; w prawym górnym rogu trzywierszowa data 8/XII/1918, uważana za początek istnienia formacji ułanów grodzieńskich, w lewym dolnym narożniku napis: ZIEMIA/GRODZIEŃ/SKA/SWOIM/SYNOM, zarówno te litery, jak i cyfry na poprzedniej tarczy, haftowane złotymi nićmi, tło było zapewne białe, chociaż dowództwo pułku w roku 1938 informowało redakcję „Księgi Jazdy Polskiej”, że tło jest jasnożółte – prawdopodobnie pożółkłe po 16-letnim używaniu sztandaru. W prawym dolnym narożniku wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej – tło jak poprzednie, reszta niebieska, korona złota, wewnętrzne podbicie korony karmazynowe, promienie złote. Na górnym ramieniu krzyża złotymi nićmi haftowany napis i data: WILNO/9.1.1920 – data zajęcia Wilna przez oddziały gen. Lucjana Żeligowskiego.

 

Płat sztandaru z trzech stron obszyty na krawędzi złotą frędzlą. Do krawędzi czwartej doszyta biała tuleja, nasunięta na drzewce i przybita do niego 23 gwoździami o małych główkach w formie guzików.

 

Zwieńczeniem drzewca sztandaru była metalowa tuleja, a na niej na podstawie skrzynkowej orzeł. Na skrzynce z przodu cyfra „23”. U dołu drzewce okute metalowym trzewikiem. Na tulei nad płatem zawiązana na węzeł biało-czerwona wstęga, obszyta na końcach złotą frędzlą.

 

Odstępstwem od zwyczaju przyjętego w większości pułków kawalerii było dowodzenie pocztem sztandarowym 23. Pułku Ułanów nie przez najmłodszego promocją podporucznika, lecz przez zasłużonego chorążego, wieloletniego sztandarowego Jerzego Jabłońskiego.

 

Po latach poszukiwań sztandaru 23. Pułku Ułanów ustalono, że przetrwał wojnę w ukryciu (sam płat), ale spłonął w roku 1945 w pożarze domu, w którym był przechowywany we wsi Rzęsawa koło Rudnika Częstochowskiego. Przechowywał go u siebie Stanisław Borowiecki, w kampanii wrześniowej zastępca dowódcy plutonu łączności w stopniu kaprala. Według innych ustaleń sztandar miał spłonąć dopiero w roku 1960. Po rozwiązaniu pułku 10 września 1939 roku sztandar został oddany pod opiekę dowódcy plutonu łączności porucznika Henryka Rymaszewskiego. Dalsze jego losy nie są znane.

 

Istnieje jeszcze inna wersja na temat sztandaru, według której rtm. Jerzy Kozicki, znajdujący się w niewoli niemieckiej, otrzymał od żony dowódcy pułku, pani Zofii Miłkowskiej, zaszyfrowaną wiadomość, że „chusteczka pułkowa” została doręczona w Warszawie przez kaprala łączności.

 

Zofia Miłkowska zginęła w powstaniu warszawskim, a sztandar mógł wówczas ulec zniszczeniu. A może płat sztandaru był początkowo w Warszawie i ukryto go potem pod Częstochową? A może „chusteczką pułkową” był nie sztandar, a np. proporzec dowódcy pułku? Była też informacja, że grot sztandaru 23. Pułku Ułanów był widziany w rękach niemieckich. Czy to prawda – nie wiadomo” 2.

1 Za: Franciszek Karassek, Zarys historii wojennej 23-go Pułku Ułanów Grodzieńskich, Warszawa 1930, s. 48-49. Lesław Kukawski, Sztandar pułku,
w: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918-1939, Tom 26, red. K. Mijakowski i P. Rozdżestwieński, Warszawa 2013, s. 76-81.

 

2 Lesław Kukawski, Sztandar pułku, w: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918-1939, Tom 26,
red. K. Mijakowski i P. Rozdżestwieński, Warszawa 2013, s.76-81.

 

Polecamy:

Stowarzyszenie Kawalerii Ochotniczej im. 23 Pułku Ułanów Grodzieńskich

Napisz do nas: biuro@ulanigrodzienscy.pl

Projekt dofinansowany ze środków
"Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich - Mazowsze Lokalnie" realizowanego
przez Fundację Fundusz współpracy, Stowarzyszenie BORIS, oraz Stowarzyszenie Europa i My.

© Copyright Stowarzyszenie Kawalerii Ochotniczej im. 23 Pułku Ułanów Grodzieńskich